Hoàng Tiến Hưng

Tập đoàn Bưu Chính Viễn thông Việt Nam

Chuyển đổi số (CĐS) là xu thế tất yếu đóng vai trò quyết định nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp trong nền kinh tế hiện đại. Đối với Việt Nam, các Tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) giữ vị trí then chốt, là lực lượng quan trọng để điều tiết kinh tế vĩ mô. Bài báo tập trung nghiên cứu vai trò của Quản lý nhà nước (QLNN) trong việc định hướng, hỗ trợ và thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số tại các TĐKTNN. Bằng phương pháp phân tích, tổng hợp dữ liệu thực trạng giai đoạn 2015-2025, bài viết chỉ ra những kết quả đạt được cũng như các nút thắt thể chế hiện tại. Từ đó, đề xuất một số giải pháp hoàn thiện nội dung QLNN nhằm tối ưu hóa hiệu quả CĐS trong khối doanh nghiệp cốt lõi này giai đoạn 2026-2030.

Từ khoá: Chuyển đổi số; quản lý nhà nước; tập đoàn kinh tế nhà nước.

1. Một số khái niệm cơ bản

Chuyển đổi số (Digital Transformation): CĐS là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của tổ chức về cách thức hoạt động, mô hình kinh doanh, quy trình nghiệp vụ và văn hóa tổ chức, dựa trên việc ứng dụng sâu rộng các công nghệ số (như AI, Big Data, Cloud Computing, IoT...) nhằm tối ưu hóa hiệu quả, tạo ra giá trị mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với TĐKTNN, CĐS còn gắn liền với mục tiêu thực hiện tốt vai trò công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước.

Tập đoàn kinh tế nhà nước: Là nhóm công ty có quy mô lớn, liên kết với nhau thông qua quan hệ đầu tư, sở hữu hoặc các quan hệ khác, trong đó công ty mẹ là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc cổ phần, vốn góp chi phối. TĐKTNN giữ vị trí trọng yếu trong các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Quản lý nhà nước đối với TĐKTNN: Là sự tác động có tổ chức và bằng pháp quyền của Nhà nước lên các TĐKTNN nhằm duy trì, bảo vệ và phát triển phần vốn nhà nước, định hướng hoạt động của các tập đoàn này theo các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ. Trong bối cảnh hiện nay, QLNN bao gồm cả việc thúc đẩy, định hướng và hỗ trợ TĐKTNN thực hiện CĐS.

2. Nội dung của quản lý nhà nước trong thúc đẩy chuyển đổi số tại các tập đoàn kinh tế nhà nước

Quản lý nhà nước nhằm thúc đẩy CĐS tại các TĐKTNN bao gồm một số nội dung chủ yếu sau:

(1) Hoạch định và ban hành chiến lược, quy hoạch, kế hoạch CĐS: Nhà nước xây dựng và ban hành chiến lược quốc gia về CĐS, trong đó xác định rõ vai trò tiên phong của các TĐKTNN. Trên cơ sở đó, Nhà nước định hướng, phê duyệt hoặc có ý kiến chỉ đạo đối với chiến lược, lộ trình CĐS của từng TĐKTNN, đảm bảo sự phù hợp với chiến lược chung của quốc gia và ngành, lĩnh vực hoạt động.

(2) Xây dựng và hoàn thiện thể chế, hành lang pháp lý: Đây là nội dung cốt lõi, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật tạo điều kiện thuận lợi cho CĐS. Các lĩnh vực pháp lý trọng tâm bao gồm: giao dịch điện tử, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chia sẻ dữ liệu, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới, và đặc biệt là các quy định về quản lý vốn, đầu tư, mua sắm công nghệ số tại DNNN để giải quyết bài toán "sợ sai, sợ trách nhiệm".

(3) Hỗ trợ, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực số: Nhà nước đóng vai trò thúc đẩy phát triển hạ tầng số quốc gia (mạng 5G, trung tâm dữ liệu...), tạo nền tảng cho các TĐKTNN ứng dụng công nghệ. Đồng thời, QLNN cũng bao gồm việc xây dựng chính sách đào tạo, thu hút và đãi ngộ nguồn nhân lực chất lượng cao về CNTT và CĐS cho khu vực DNNN, giải quyết tình trạng chảy máu chất xám.

(4) Khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo lập hệ sinh thái: Nhà nước ban hành các cơ chế ưu đãi (thuế, tín dụng...) cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ mới tại các TĐKTNN. Thúc đẩy sự liên kết giữa TĐKTNN với các doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

(5) Thanh tra, kiểm tra, giám sát và đánh giá: Nhà nước xây dựng bộ chỉ số đánh giá mức độ CĐS (Digital Transformation Index) dành riêng cho các TĐKTNN. Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra nhằm đảm bảo quá trình đầu tư, triển khai CĐS tuân thủ pháp luật, hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực nhà nước và đảm bảo an toàn an ninh thông tin.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây