TS.Đỗ Thị Hương; Nguyễn Thị Thùy Dương; Trần Thị Linh

Đại học Kinh tế Quốc dân

 Tóm tắt: Nghiên cứu phân tích tác động bất đối xứng của bất định chính sách kinh tế toàn cầu (Global Economic Policy Uncertainty - GEPU) đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 01 năm 2010 đến tháng 03 năm 2025. Sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian theo tháng và mô hình tự hồi quy phân phối trễ phi tuyến (Nonlinear Autoregressive Distributed Lag - NARDL), nghiên cứu xem xét sự khác biệt trong phản ứng của xuất khẩu thủy sản trước các cú sốc gia tăng và suy giảm của GEPU. Kết quả thực nghiệm cho thấy GEPU có tác động bất đối xứng trong ngắn hạn nhưng không có ảnh hưởng đáng kể trong dài hạn. Cụ thể, các cú sốc gia tăng bất định có xu hướng thúc đẩy xuất khẩu thủy sản ở một số độ trễ nhất định, trong khi các cú sốc suy giảm bất định tạo ra tác động đa chiều và chuyển sang tiêu cực ở các độ trễ sâu hơn. Ngoài ra, tỷ giá hối đoái thực và chỉ số sản xuất công nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến xuất khẩu trong ngắn hạn. Nghiên cứu đóng góp bằng chứng thực nghiệm mới về tác động phi tuyến của bất định chính sách kinh tế toàn cầu ở cấp độ ngành tại Việt Nam, đồng thời cung cấp hàm ý chính sách nhằm nâng cao khả năng thích ứng của ngành thủy sản trước các cú sốc bất định kinh tế toàn cầu.

Từ khóa: bất định chính sách kinh tế toàn cầu, tác động bất đối xứng, Việt Nam, xuất khẩu thủy sản.

1. Giới thiệu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế không ngừng gia tăng, thương mại quốc tế đã chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các biến động chính trị và kinh tế toàn cầu (Al-Thaqeb & Algharabali, 2019; Songur, 2022). Theo World Trade Organization (2021), khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu đã giảm 5,3% trong năm 2020 dưới tác động của đại dịch COVID-19 và các cú sốc bất định kinh tế - chính trị. Sự suy giảm này phản ánh mức độ nhạy cảm cao của thương mại quốc tế trước các cú sốc bất định, khi các thay đổi trong chính sách, cùng với biến động giá cả, có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng (Acemoglu & Tahbaz-Salehi, 2025; De Carvalho & Dimitrakopoulos, 2021). Đồng thời, sự gia tăng bất định còn khiến các thị trường lao động, tín dụng, ngoại hối và chứng khoán trở nên biến động mạnh (Dash và cộng sự, 2021; Hu & Gong, 2019; Krol, 2014), qua đó làm gia tăng rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế.

Đối với các nền kinh tế định hướng xuất khẩu, đặc biệt là nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, việc hiểu rõ tác động của bất định chính sách kinh tế toàn cầu đến xuất khẩu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển trong giai đoạn chịu ảnh hưởng bởi các cú sốc bên ngoài (Mersha, 2025; Yahya và cộng sự, 2020). Trong bối cảnh đó, tại Việt Nam, ngành thủy sản là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, với kim ngạch xuất khẩu hằng năm duy trì ở mức khoảng 9-10 tỷ USD, đóng góp 4-5% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của cả nước (Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, 2025). Tuy nhiên, do đặc thù phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế, ngành thủy sản đặc biệt dễ bị tổn thương trước các biến động bất định của môi trường kinh tế toàn cầu như sự thay đổi chính sách và sự gia tăng đột biến của chi phí đầu vào (Gephart và cộng sự, 2016).

Thông tin chi tiết bài viết tại đây