Đồng Minh Châu, Lăng Phương Thục Anh, Phạm Đức Nam Anh,

Nguyễn Thị Hằng Linh, Vũ Tuyết Nhi, Đỗ Lê Bảo Ngọc

Khoa Kinh tế quốc tế, Học viện Ngoại giao

Tóm tắt: Trước xu hướng tái cấu trúc sâu rộng của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, bài nghiên cứu đánh giá vị thế của ngành bán dẫn Việt Nam trên bản đồ thương mại thế giới, gắn với các hiệp định RCEP và CPTPP. Sử dụng dữ liệu xuất nhập khẩu giai đoạn 2019-2024 đối với HS 8541 và HS 8542, nghiên cứu dùng chỉ số RCA để định vị năng lực cạnh tranh và chỉ số IIT để phân tích quan hệ thương mại với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia. Kết quả cho thấy Việt Nam có lợi thế so sánh cao ở thiết bị bán dẫn nhưng còn yếu ở mạch tích hợp điện tử, trong khi thương mại nội ngành với các đối tác còn thấp. Nghiên cứu chỉ ra và để xuất giải pháp tận dụng dư địa từ CPTPP, RCEP.

Từ khóa: Công nghiệp bán dẫn, HS 8541, HS 8542, RCEP, CPTPP.

1. Giới thiệu

 Chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của căng thẳng thương mại và cạnh tranh công nghệ, với chuỗi giá trị được chia thành bốn khâu cốt lõi theo OECD (2025): (1) Thiết kế chip (Design); (2) Sản xuất tấm bán dẫn (Wafer production); (3) Chế tạo vi mạch (Front-end Manufacturing/Foundry); và (4) Lắp ráp, kiểm thử và đóng gói sản phẩm (Assembly, Testing and Packaging - ATP). Trong đó, khâu ATP là khâu cuối cùng mang tính thâm dụng lao động, giá trị gia tăng thấp và thường đặt tại các quốc gia đang phát triển (OECD, 2024). Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam nổi lên như một điểm đến quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực đặc biệt khi tham gia vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như RCEP và CPTPP đã góp phần thúc đẩy thương mại và thu hút đầu tư trong lĩnh vực điện tử - bán dẫn (Vũ Quang, 2022). Tuy nhiên, Việt Nam liệu có đang thực sự cải thiện vị thế và chuyển dịch lên các khâu giá trị cao hơn, hay vẫn chỉ mở rộng gia công ở các khâu hạ nguồn.

Khoảng cách giữa tăng trưởng về quy mô và chuyển dịch về chất này chính là động lực thúc đẩy việc thực hiện nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam giai đoạn năm 2019 tới 2024 - thời kỳ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, thông qua phân tích kim ngạch xuất nhập khẩu, cán cân thương mại, RCA và IIT với bốn đối tác Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia. Đối tượng nghiên cứu là các dòng thương mại thuộc mã HS 8541 (thiết bị bán dẫn) và HS 8542 (mạch tích hợp điện tử), từ đó làm rõ vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây