Vũ Gia Luyện

Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Công nghệ Thông tin Quốc tế

Kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam và giữ vai trò ngày càng lớn đối với tăng trưởng kinh tế của Thủ đô Hà Nội. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, việc đổi mới công tác quản lý nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân trở thành yêu cầu cấp thiết. Bài viết phân tích cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế tư nhân; đánh giá thực trạng phát triển khu vực kinh tế tư nhân và công tác quản lý nhà nước trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2015 - 2025; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới.

Từ khóa: kinh tế tư nhân, quản lý nhà nước, môi trường kinh doanh, Hà Nội.

1. Lý luận về quản lý nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân

1.1. Một số khái niệm cơ bản

- Khái niệm kinh tế tư nhân: dưới góc độ của kinh tế học thể chế và kinh tế chính trị học, kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế nằm ngoài khu vực kinh tế Nhà nước, được hình thành và vận hành dựa trên nền tảng của chế độ sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất. Kinh tế tư nhân được định nghĩa là “thành phần kinh tế do tư nhân làm chủ, tự đầu tư, tự tổ chức sản xuất – kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về lãi lỗ (Hoàng Phê, 2003)”. Xét về cơ cấu kinh tế, kinh tế tư nhân là thành phần kinh tế thuộc cơ cấu kinh tế của một quốc gia, được hình thành và phát triển dựa trên sự sở hữu của tư nhân về tư liệu sản xuất cũng như lợi ích cá nhân.

Trong cấu trúc của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, cơ cấu của khu vực kinh tế tư nhân bao gồm ba thành phần chính yếu: doanh nghiệp tư nhân (các tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân hoặc không có tư cách pháp nhân do tư nhân làm chủ, bao gồm công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tư nhân, và công ty hợp danh), kinh tế cá thể (hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh độc lập) và kinh tế tập thể (mà nòng cốt là các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động dựa trên sự tự nguyện góp vốn của các thành viên).

Sự tồn tại và phát triển của kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan, được thúc đẩy bởi động cơ tối đa hóa lợi nhuận, từ đó tạo ra động lực nội sinh to lớn để tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đặc trưng cơ bản của kinh tế tư nhân là tính năng động, linh hoạt, khả năng thích ứng cực kỳ nhanh nhạy với các cú sốc của thị trường, sự đa dạng trong các mô hình tổ chức và khả năng thâm nhập vào lĩnh vực của thị trường mà khu vực kinh tế nhà nước không thể hoặc không cần thiết phải điều chỉnh và can thiệp. Tuy nhiên, song hành cùng những ưu điểm đó, khu vực này cũng mang trong mình những đặc tính nội tại cần sự hỗ trợ: sự phân mảnh, quy mô chủ yếu là nhỏ và siêu nhỏ, giới hạn về năng lực quản trị, công nghệ, và khả năng tiếp cận vốn vay. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu tất yếu phải có sự can thiệp, điều tiết và hỗ trợ mang tính hệ thống từ phía cơ quan quyền lực công.

- Khái niệm quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân: Quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân là sự tác động có tổ chức, có chủ đích bằng sức mạnh pháp quyền của bộ máy nhà nước lên các chủ thể kinh tế nhằm đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ chiến lược. Đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, quản lý nhà nước không mang ý nghĩa can thiệp trực tiếp vào các quyết định vi mô hay hoạt động sản xuất kinh doanh hằng ngày của doanh nghiệp. Thay vào đó, nó là việc Nhà nước sử dụng tổng hợp các công cụ luật pháp, chính sách kinh tế vĩ mô, quy hoạch, kế hoạch và các nguồn lực công để tạo lập một môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch, an toàn và có tính dự báo cao.

Bản chất của quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân trong nền kinh tế hiện đại đã chứng kiến một cuộc chuyển dịch từ mô hình "Nhà nước điều hành, kiểm soát" sang mô hình "Nhà nước kiến tạo phát triển". Theo đó, Nhà nước đóng vai trò là người mở đường, thiết lập và bảo vệ "luật chơi" công bằng, cung cấp các hàng hóa công cộng thiết yếu (như kết cấu hạ tầng giao thông, hệ thống giáo dục, y tế, an ninh trật tự), khắc phục những khuyết tật vốn có của cơ chế thị trường (như hiện tượng thông tin bất xứng, rào cản độc quyền, và các tác động ngoại ứng tiêu cực về môi trường). Đồng thời, chủ động hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong các bối cảnh mới như hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh tuần hoàn.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây