ThS. Nguyễn Ngọc Quang; ThS. Phan Thế Quyết

ThS. Nguyễn Văn Hiến

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

 Tóm tắt: Việt Nam và Úc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2024 đã mở ra một giai đoạn phát triển mới trong quan hệ hợp tác song phương. Úc hiện là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam. Về thương mại, hàng hóa và dịch vụ thì Việt Nam đứng thứ 14 của Úc, trong khi Úc đã vươn từ vị trí đối tác thương mại lớn thứ n thứ 7 của Việt Nam năm 2025. Tuy nhiên, những kết quả đạt được về quan hệ thương mại giữa hai nước chưa tương xứng với kỳ vọng, tiềm năng của cả hai bên. Trong thời gian tới, cần có những giải pháp mang tính khả thi nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại lên một tầm mới, đạt được những mục tiêu đã đề ra.

Từ khóa: Việt Nam – ÚC; Quan hệ thương mại; Thị trường Úc

1. Lịch sử hình thành và phát triển quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước

Việt Nam và Úc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 26/2/1973. Úc là một trong số ít các quốc gia vun đắp cho quan hệ hai nước từ rất sớm, ngay cả trong những giai đoạn Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, quan hệ song phương phát triển nhanh chóng khi Việt Nam tiến hành đổi mới, mở cửa. Cùng nằm ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, khu vực hiện đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế - chính trị toàn cầu, Việt Nam và Úc chia sẻ nhiều lợi ích và quan điểm trong các vấn đề song phương cũng như đa phương, và đều là các thành viên tích cực trong nhiều tổ chức khu vực và quốc tế. Bối cảnh hiện nay tạo ra nhiều thuận lợi thúc đẩy quá trình hợp tác giữa hai quốc gia, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức mà hai nước cần nỗ lực vượt qua để đảm bảo sự ổn định, phát triển của mỗi nước, và góp phần duy trì hòa bình, an ninh khu vực và thế giới.

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Úc đã trải qua một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, chuyển mình từ mô hình viện trợ sang đối tác chiến lược toàn diện. Quá trình này có thể chia thành 5 giai đoạn chính:

- Giai đoạn 1973 –1989: Thiết lập nền móng hợp tác và trụ cột ODA

Giai đoạn 1973-1989 là thời kỳ hình thành nền tảng quan hệ Việt Nam - Úc, trong bối cảnh Việt Nam chưa thực hiện công cuộc đổi mới và nền kinh tế còn vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Quan hệ kinh tế giữa hai nước trong giai đoạn này chủ yếu được triển khai thông qua các chương trình viện trợ phát triển chính thức (ODA), hỗ trợ nhân đạo và hợp tác kỹ thuật.

Trong giai đoạn sau năm 1975, Chính phủ Úc vẫn duy trì một số chương trình hỗ trợ phát triển trong các lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Các chương trình này góp phần duy trì quan hệ song phương và tạo nền tảng cho quá trình mở rộng hợp tác sau khi Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới.

- Giai đoạn 1990-1999: “Khởi động” và chuyển dịch mô hình hợp tác

Việc Việt Nam thực hiện công cuộc Đổi mới từ năm 1986 và từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại đã tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại với Úc. Trong giai đoạn này, khuôn khổ pháp lý cho quan hệ kinh tế song phương từng bước được hình thành thông qua việc ký kết nhiều thỏa thuận quan trọng như: Hiệp định Thương mại và Hợp tác kinh tế (1990); Hiệp định tránh đánh thuế hai lần và ngăn ngừa việc trốn lậu thuế đối với các loại thuế đánh vào thu nhập (ký năm 1992, sửa đổi năm 1996); Hiệp định giữa hai Chính phủ về cung cấp hàng hóa (1993). Đây là những nền tảng pháp lý quan trọng thúc đẩy trao đổi thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế giữa hai nước.

Thông tin chi tiết tại đây