Trịnh Thanh Nhàn

Nghiên cứu sinh trường Đại học dân tộc Quảng Tây

CEO Ky Gia trading and import export company limited

Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, thương mại điện tử (TMĐT) ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Mặc dù khoảng cách kỹ thuật số đã được nghiên cứu rộng rãi dưới góc độ tiếp cận công nghệ và kết nối Internet, vẫn còn thiếu các nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa khoảng cách kỹ thuật số và phát triển TMĐT bền vững từ góc độ quản trị, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu so sánh kết hợp với phân tích tài liệu và phân tích chính sách để đánh giá sự phát triển của hạ tầng số, thị trường TMĐT và khung thể chế tại Trung Quốc và Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù TMĐT Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao, quá trình phát triển vẫn còn tồn tại sự khác biệt về hạ tầng số, năng lực số của doanh nghiệp, hệ thống logistics, nguồn nhân lực và năng lực thể chế. Những kết quả này cho thấy khoảng cách kỹ thuật số không chỉ phản ánh mức độ tiếp cận công nghệ mà còn thể hiện sự khác biệt về năng lực ứng dụng và hiệu quả quản trị. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp về quản trị gồm bốn trụ cột: phát triển hạ tầng số, nâng cao năng lực số của doanh nghiệp, hoàn thiện thể chế và quy định về thương mại số, cùng với phát triển nguồn nhân lực số. Nghiên cứu đóng góp vào lý thuyết khoảng cách kỹ thuật số thông qua việc tích hợp ba chiều phân tích gồm hạ tầng, năng lực và quản trị trong một khung phân tích thống nhất, đồng thời cung cấp hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy phát triển thương mại điện tử bền vững tại Việt Nam và các nền kinh tế đang phát triển.

Từ khóa: khoảng cách kỹ thuật số; thương mại điện tử; phát triển bền vững; quản trị số; Trung Quốc; Việt Nam.

1. Giới thiệu

Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, nền kinh tế số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo UNCTAD, TMĐT và kinh tế số ngày càng giữ vai trò trung tâm trong thương mại quốc tế và chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình số hóa diễn ra với tốc độ không đồng đều giữa các quốc gia và các nhóm chủ thể kinh tế, làm gia tăng những khác biệt về khả năng tiếp cận công nghệ, năng lực số và chất lượng thể chế. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi TMĐT tử từ tăng trưởng theo quy mô sang phát triển theo hướng bao trùm và bền vững trở thành một trong những vấn đề trọng tâm của quản trị số.

Trung Quốc hiện là một trong những nền kinh tế số lớn nhất thế giới và được xem là quốc gia đi đầu trong phát triển TMĐT. Năm 2025, giá trị gia tăng của nền kinh tế số Trung Quốc ước đạt khoảng 49 nghìn tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 35% GDP quốc gia. Quy mô bán lẻ trực tuyến tiếp tục duy trì vị trí hàng đầu thế giới, đạt 15,5 nghìn tỷ Nhân dân tệ vào năm 2024, tăng 7,2% so với năm trước. Đồng thời, các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt là livestream commerce, phát triển nhanh với gần 600 triệu người dùng. Quá trình phát triển này cho thấy TMĐT Trung Quốc đang chuyển dần từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng, đồng thời tích lũy nhiều kinh nghiệm trong phát triển hạ tầng số, quản trị nền tảng và TMĐT nông thôn.

Là quốc gia có chung đường biên giới với Trung Quốc và là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh của ASEAN, Việt Nam cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ của thương mại điện tử trong những năm gần đây. Đến năm 2025, tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử (GMV) đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm gần 12% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, với tốc độ tăng trưởng trên 20%, thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng của thị trường, mức độ phát triển TMĐT giữa các khu vực và các nhóm doanh nghiệp vẫn còn khác biệt. Báo cáo Chỉ số TMĐT Việt Nam năm 2024 của Hiệp hội thương mại điện tử (VECOM) cho thấy khoảng cách kỹ thuật số là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững của TMĐT, bên cạnh những hạn chế về nguồn nhân lực số và yêu cầu phát triển theo hướng bền vững. Những khác biệt này được thể hiện ở chất lượng hạ tầng số, mức độ chuyển đổi số của doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực logistics và mức độ hoàn thiện của khung pháp lý.

Mặc dù khoảng cách kỹ thuật số đã được nghiên cứu rộng rãi trong các lĩnh vực phát triển kinh tế và công nghệ thông tin, phần lớn các nghiên cứu hiện nay tập trung vào khả năng tiếp cận Internet hoặc phổ cập công nghệ, trong khi còn thiếu các phân tích xem xét khoảng cách kỹ thuật số như một yếu tố quản trị ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thương mại điện tử, đặc biệt trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển. Đồng thời, các nghiên cứu so sánh giữa Trung Quốc và Việt Nam về chủ đề này vẫn còn tương đối hạn chế.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây