ThS. Lưu Anh Tuấn

Nguyên Kiểm soát viên nhà nước, Bộ Công Thương

Trong bối cảnh đẩy mạnh cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường quản trị doanh nghiệp nhà nước, việc đổi mới vai trò, nhiệm vụ của Ban kiểm soát (BKS) và Kiểm soát viên (KSV) có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp. Trước yêu cầu hoàn thiện thể chế quản lý vốn nhà nước, nâng cao năng lực quản trị hiện đại và thích ứng với quá trình chuyển đổi số, hoạt động kiểm tra, giám sát cần được đổi mới theo hướng chủ động, độc lập, chuyên nghiệp, dựa trên quản trị rủi ro và dữ liệu.

Sử dụng phương pháp tổng hợp, thu thập và xử lý thông tin trong toàn bộ thời gian công tác tại DNNN, với vai trò phụ trách bộ phận KSVNN tại 01 Tập đoàn và 01 Tổng công ty[1], tác giả đã phân tích vai trò, chức năng và những hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ của BKS, KSV tại doanh nghiệp nhà nước (DNNN); làm rõ yêu cầu đổi mới cơ chế tổ chức, phương thức hoạt động, phạm vi giám sát và trách nhiệm thực thi nhiệm vụ và đưa ra các nhận định, đánh giá (từ quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ và kiểm tra, giám sát định kỳ, đột xuất tại DNNN; làm việc trực tiếp tại các đơn vị thuộc đối tượng trong chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát; lấy mẫu kiểm tra ngẫu nhiên dựa trên kết quả đối chiếu hồ sơ, giấy tờ và có phát hiện ra tồn tại, vướng mắc để yêu cầu đối tượng được kiểm tra, giám sát cung cấp thông tin, tài liệu). Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất 09 kiến nghị nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý; nâng cao tính độc lập, năng lực chuyên môn và trách nhiệm giải trình của BKS, KSV; tăng cường và đổi mới phương pháp kiểm tra và giám sát tài chính, đầu tư, quản lý vốn và tài sản nhà nước; ứng dụng công nghệ số trong kiểm tra và giám sát… nhằm góp phần nâng cao chất lượng kiểm tra, giám sát, phòng ngừa sai phạm, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, qua đó thúc đẩy DNNN hoạt động minh bạch, hiệu quả và bền vững.

Từ khóa: ban kiểm soát; chuyển đổi số, doanh nghiệp nhà nước, giám sát, kiểm soát viên, kiểm tra, quản trị doanh nghiệp; vốn nhà nước.

1. Mở đầu

Trước khi Quyết định số 35/2013/QĐ-TTg ngày 07/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ ban hành về quy chế hoạt động Kiểm soát viên công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (với tên gọi là Kiểm soát viên nhà nước); công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu về quản lý, bảo toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại các doanh nghiệp chưa thật sự được phân cấp rõ ràng, đúng người, đúng việc[2]. Mặc dù, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) tại thời điểm 2005, đã có Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11 ngày 29/11/2005 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2006), Nghị định số 102/2010/NĐ-CP ngày 01/10/2010 của Chính phủ và một số văn bản khác; tuy nhiên, vai trò và vị trí của bộ phận BKS, Kiểm soát viên nhà nước (KSVNN) hoạt động chủ yếu kiêm nghiệm, thụ động, không độc lập và có phần bị phụ thuộc vào tác động từ bộ máy lãnh đạo DNNN. Công tác kiểm tra, giám sát của KSVNN chủ yếu dựa vào số liệu tại các báo cáo của DNNN. Tồn tại, vướng mắc trong triển khai, thực hiện chức năng, nhiệm của BKS, KSVNN trước đây, xuất phát từ việc không đủ công cụ pháp lý và thiếu sự quan tâm, hỗ trợ của cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây

[1] Thời gian từ tháng 6/2015 đến tháng 6/2025.

[2] Trong đó, có một số vụ việc liên quan đến thẩm quyền/trách nhiệm được đánh giá là trùng lặp chức năng và nhiệm vụ hoặc khó xác định được chủ thể giữa các bộ và cơ quan quản lý ngành.