ThS Ngô Đức Thanh – Đỗ Bích Ngọc

Tóm tắt: Sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam với quy mô thị trường đạt 31–32 tỷ USD năm 2025 và dự báo đạt 50–70 tỷ USD vào năm 2030 đang đặt ra thách thức môi trường nghiêm trọng.  Đi kèm với sự phát triển này là lượng phát thải bao bì khổng lồ, ước tính chạm mốc 710.000 tấn/năm, trong đó chất thải nhựa chiếm tới 54,5% (387.000 tấn). Bài viết này tập trung nghiên cứu toàn diện các nhóm vật liệu thay thế bao bì nhựa dùng một lần trong chuỗi logistics TMĐT, phân tích cán cân kỹ thuật – kinh tế – môi trường, đánh giá tiềm năng nguồn cung trong nước từ phế phụ phẩm nông nghiệp. Nghiên cứu tập trung phân tích 05 nhóm giải pháp vật liệu thay thế: polymersinh học (PLA, PBAT, TPS, PHA), vật liệu xenlulô và giấy cải tiến kỹ thuật cao, vật liệu sinh học từ phế phụ phẩm nông nghiệp và công nghệ nấm, nhựa tái chế PCR và bao bì tuần hoàn tái sử dụng. Trên cơ sở phân tích các quy định quốc tế, đề xuất chính sách, giải pháp nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và TMĐT xanh tại Việt Nam.

Từ khóa: Thương mại điện tử, logistics xanh, bao bì sinh học, nhựa dùng một lần, EPR, kinh tế tuần hoàn.

ABSTRACT

The rapid expansion of e-commerce in Vietnam—reaching a market size of USD 31–32 billion in 2025 and projected to reach USD 50–70 billion by 2030—is posing severe environmental challenges. Accompanied by this growth is a massive volume of packaging waste, estimated at 710,000 tons per year, in which plastic waste accounts for 54.5% (approximately 387,000 tons). This study provides a comprehensive investigation of alternative materials to replace single-use plastic packaging in the e-commerce logistics chain, analyzes the techno-economic-environmental balance, and assesses the potential of domestic raw material supplies from agricultural by-products. The research focuses on evaluating five groups of alternative material solutions: biopolymers (PLA, PBAT, TPS, PHA), high-performance engineered cellulose and paper materials, bio-based materials from agricultural residues and mycelium technology, post-consumer recycled (PCR) plastics, and circular reusable packaging. Based on international benchmarking against regulations, proposes policy solutions to promote a circular economy and green e-commerce in Vietnam.

Keywords: E-commerce, green logistics, niodegradable packaging, single-use plastics, EPR, circular economy.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong cấu trúc nền kinh tế số hiện đại, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành Công Thương Việt Nam. Năm 2025, quy mô thị trường TMĐT nước ta ước đạt 31–32 tỷ USD, duy trì mức tăng trưởng ấn tượng từ 25,5% đến 27% so với năm 2024, chiếm khoảng 10–12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước (ước tính 263–269 tỷ USD). Dự báo đến năm 2030, doanh thu TMĐT có thể bứt phá lên mốc 50–70 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng kép trung bình 20%/năm, trong đó năm 2026 sản lượng bưu gửi logistics dự kiến đạt khoảng 4,05 tỷ kiện hàng. Khác với logistics bán buôn truyền thống (hàng hóa được tối ưu hóa theo kiện lớn, xếp trên pallet cố định), logistics TMĐT phân rã hàng hóa đến tận tay người tiêu dùng cuối dưới dạng các bưu gửi lẻ. Nhằm bảo đảm an toàn cho sản phẩm trước rủi ro va đập, rung lắc và thời tiết trong môi trường vận chuyển đa phương thức cường độ cao, các nhà bán hàng và đơn vị chuyển phát có xu hướng lạm dụng đóng gói đa tầng. Sự phụ thuộc tuyệt đối vào các loại nhựa dẻo giá rẻ, mút xốp EPS, màng co PE và băng keo dính OPP/Acrylic đã biến chuỗi logistics TMĐT trở thành nguồn phát thải chất thải nhựa sinh hoạt đô thị lớn nhất gia tăng theo cấp số nhân.

Hệ quả trực tiếp là lượng phát thải bao bì khổng lồ ước tính chạm mốc 710.000 tấn/năm, trong đó chất thải nhựa chiếm tới 54,5% (khoảng 387.000 tấn). Đa phần các loại bao bì nhựa dẻo mỏng (PE, HDPE, LDPE), mút xốp EPS, xốp bong bóng khí và băng keo dính tổng hợp (OPP/Acrylic) đều thuộc nhóm vật liệu dùng một lần, tỷ lệ thu gom tái chế thực tế dưới 3% do giá trị phế liệu thấp và dính tạp chất keo/mực in. Tình trạng này đang biến dòng chảy logistics TMĐT thành một trong những nguồn phát sinh rác thải nhựa đô thị gia tăng nhanh nhất, tạo áp lực quá tải nghiêm trọng lên hệ thống hạ tầng xử lý chất thải rắn tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Xuất phát từ yêu cầu cấp bách về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, bài viết tập trung nghiên cứu toàn diện các nhóm vật liệu thay thế bao bì nhựa dùng một lần trong chuỗi logistics TMĐT, phân tích cán cân kỹ thuật – kinh tế – môi trường, đánh giá tiềm năng nguồn cung sinh khối nội địa và tham chiếu các khung chính sách quốc tế tiên tiến, từ đó tạo luận cứ khoa học nhằm đề xuất bộ tiêu chuẩn kỹ thuật và giải pháp, chính sách phát triển TMĐT xanh ở Việt Nam giai đoạn 2026–2035.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây