Lợi thế cạnh tranh của hàng dệt may Việt nam trên thị trường Canada trong bối cảnh thực thi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
13:20 - 07/08/2026
Trần Đức Hoàng, Đào Tuấn Minh, Đào Đức Minh,
Nguyễn Phương Anh, Vũ Đức Mạnh, Nguyễn Minh Quân
Khoa Kinh tế quốc tế, Học viện Ngoại giao
Tóm tắt: Nghiên cứu phân tích tác động của Hiệp định CPTPP đến lợi thế cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam tại thị trường Canada giai đoạn 2015-2024, sử dụng bộ chỉ số RCA, IIT, biên độ ưu đãi thuế quan (TPM) và thị phần nhập khẩu. Kết quả cho thấy CPTPP tạo TPM 17-18%, đóng góp vào việc nâng thị phần từ 4,81% lên 11,15% và tăng CAGR xuất khẩu từ 6,1% lên 8,4%; tuy nhiên, bằng chứng gợi ý rằng RCA không cải thiện có ý nghĩa và IIT duy trì gần bằng 0, phản ánh tăng trưởng chiều rộng chưa đi kèm nâng cấp chuỗi giá trị. Ba nút thắt cấu trúc bao gồm quy tắc xuất xứ yarn-forward, mô hình CMT và cạnh tranh từ Bangladesh lý giải nghịch lý "ưu đãi lớn, chuyển hóa hạn chế". Bài viết đề xuất hàm ý chính sách theo hai trục ngắn và dài hạn nhằm nâng cao khả năng tận dụng ưu đãi CPTPP.
Từ khóa: Dệt may, lợi thế cạnh tranh, Hiệp định CPTPP, Việt Nam, Canada.
1. Mở đầu
Năm 2023, ngành dệt may Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu 40,3 tỷ USD, chiếm khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. CPTPP có hiệu lực từ ngày 14/01/2019 mở ra cơ hội xuất khẩu dệt may sang Canada khi trước đó hai nước chưa có FTA song phương. Theo cam kết CPTPP, Canada xóa bỏ khoảng 94% dòng thuế dệt may của Việt Nam ngay khi hiệp định có hiệu lực và hoàn tất vào năm 2023, tạo biên độ ưu đãi thuế quan (TPM) khoảng 17-18% so với thuế MFN. Phần lớn nghiên cứu về CPTPP và ngành dệt may Việt Nam tập trung vào tăng trưởng xuất khẩu hoặc ước lượng lợi ích của hiệp định bằng mô hình cân bằng tổng thể. Trong khi đó, nghiên cứu về tác động của ưu đãi thuế quan đến lợi thế cạnh tranh của ngành qua các chỉ số RCA, IIT và vị thế chuỗi giá trị còn hạn chế. Từ khoảng trống này, nghiên cứu làm rõ mức độ chuyển hóa ưu đãi thuế quan thành lợi thế cạnh tranh. Bài viết xây dựng khung phân tích bốn tầng, mô tả quá trình từ tác động của CPTPP đến kết quả cạnh tranh.
Nghiên cứu có ba mục tiêu: (i) lượng hóa TPM của các nhóm hàng trọng điểm; (ii) đánh giá lợi thế cạnh tranh qua RCA, IIT và thị phần giai đoạn 2015-2024; và (iii) xác định các yếu tố hạn chế chuyển hóa ưu đãi thuế quan của CPTPP thành lợi thế cạnh tranh.
