PGS. TS Phạm Thu Hương; PGS. TS Nguyễn Thị Tường Anh;

Phạm Trần Hải Nga; TS. Phạm Thị Mỹ Hạnh

Trường Đại học Ngoại thương, Hà Nội, Việt Nam

 Tóm tắt: Bài viết nhằm phân tích đặc điểm liên kết kinh tế nội vùng và tự tương quan không gian tăng trưởng giữa các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích định tính và công cụ phân tích không gian. Phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để phân tích đặc điểm liên kết kinh tế nội vùng, trong đó làm rõ các hình thức, lĩnh vực và cơ chế liên kết theo ba trụ cột: thể chế, hạ tầng và chuỗi giá trị. Chỉ số Moran I được sử dụng nhằm đánh giá sự tồn tại của tự tương quan không gian tăng trưởng giữa 13 tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 2016-2024. Kết quả nghiên cứu cho thấy chưa có bằng chứng về sự tồn tại của các hiệu ứng lan tỏa không gian trong phát triển kinh tế giữa các địa phương trong vùng. Các cụm không gian tăng trưởng nổi bật xuất hiện rời rạc và thiếu tính ổn định cho thấy tăng trưởng kinh tế trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long chưa hình thành cấu trúc không gian rõ rệt. Kết quả nghiên cứu hàm ý rằng liên kết kinh tế nội vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn thấp và thiếu tính lan tỏa. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về liên kết kinh tế nội vùng và cấu trúc tự tương quan không gian trong tăng trưởng kinh tế.

Từ khóa: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Liên kết kinh tế nội vùng, Tăng trưởng kinh tế, Chỉ số Moran I

 Intra-regional economic linkages and spatial autocorrelation in growth: A study on the Mekong Delta region

Abstract: This paper aims to analyze the characteristics of intra-regional economic linkage and the spatial autocorrelation of growth among provinces in the Mekong Delta region. The research employs qualitative analysis and spatial analysis methods. Content analysis is used to analyze the characteristics of intra-regional economic linkage, identifying the forms, areas, and mechanisms of linkage based on three pillars: institutions, infrastructure, and value chains. Moran’s I is employed to assess spatial autocorrelation in growth across the 13 provinces in the Mekong Delta region over the period 2016-2024. The research results show no evidence of spatial spillover effects in economic development among provinces in the region. The prominent growth spatial clusters appear fragmented and lack stability, indicating that economic growth in the Mekong Delta region has not yet formed a distinct spatial structure. The findings imply that intra-regional economic linkage in the Mekong Delta region is still low and lacks spillover effects. The study provides empirical evidence on intra-regional economic linkage and the spatial autocorrelation structure in economic growth.

Keywords: Mekong Delta region, Intra-regional linkage, Economic growth, Moran’s I

 1. Giới thiệu

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long nằm ở vị trí địa lý đặc thù là cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực. Đây cũng là vùng hạ lưu của sông Mê Kông với đa dạng hệ thống thống sông ngòi, kênh rạch. Về điều kiện địa lý – khí hậu tự nhiên, vùng Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp, du lịch và thương mại. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2025) và Cục Thống kê - Bộ Tài chính (2026), vùng Đồng bằng sông Cửu Long được coi là trung tâm phát triển ngành nông nghiệp của Việt Nam, nổi bật với vai trò là vựa lúa gạo (55% sản lượng lúa gạo) và cây ăn quả (60% sản lượng cả nước), trung tâm nuôi trồng, đánh bắt và chế biến thủy sản (xấp xỉ 56% sản lượng). Có thể thấy rằng, vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia cũng như phục vụ thị trường quốc tế.

Bên cạnh những lợi thế và tiềm năng phát triển, vùng Đồng bằng sông Cửu Long cũng là vùng dễ bị tổn thương bởi các vấn đề an ninh phi truyền thống (dịch bệnh, biến đổi khí hậu, ngập mặn,...) trong bối cảnh mới hiện nay. Bên cạnh đó, theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2025) và VCCI (2025), vùng đang có dấu hiệu chững lại trong quá trình chuyển đổi kinh tế của Việt Nam, với tỷ trọng đóng góp vào GDP quốc gia đã giảm từ 20% vào năm 2000 xuống 12,4% năm 2024. Trong đó, liên kết kinh tế nội vùng chưa mạnh, chưa phát huy được hết tiềm lực của các vùng. Điều này phần nào ảnh hưởng đến phát triển và tăng trưởng kinh tế của các địa phương trong vùng (Nguyễn, 2022).

Hiện nay, các nghiên cứu về liên kết kinh tế nội vùng gắn với tăng trưởng kinh tế tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn hạn chế, đặc biệt là các nghiên cứu có phân tích không gian. Chính vì vậy, mục tiêu của nghiên cứu này được triển khai với hai mục tiêu chính. Thứ nhất, phân tích đặc điểm liên kết kinh tế giữa các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thứ hai, đánh giá sự tồn tại của tự tương quan không gian tăng trưởng giữa các địa phương trong vùng thông qua việc sử dụng các công cụ phân tích không gian, bao gồm chỉ số Moran I (toàn cục và cục bộ). Trên cơ sở đó, kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ mức độ tự tương quan không gian trong phát triển kinh tế, qua đó làm rõ vai trò của liên kết kinh tế nội vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Bài nghiên cứu được cấu trúc thành 5 phần. Phần 1 giới thiệu chủ đề nghiên cứu. Phần 2 tổng quan tình hình nghiên cứu. Phần 3 trình bày cách tiếp cận nghiên cứu, dữ liệu và các phương pháp phân tích. Phần 4 trình bày và thảo luận kết quả nghiên cứu. Phần 5 kết luận nghiên cứu.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây