Hoàng Bảo Đạt - Sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân

Lê Huy Khôi - Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

1. Đánh giá khái quát về tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025

1.1. Những kết quả đạt được

Quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa không ngừng được mở rộng và tăng cao, góp phần quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời gia tăng vị thế và nâng tầm ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng từ 545,2 tỷ USD năm 2021 tăng lên 930 tỷ USD năm 2025, tăng 18,2% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD,  tăng 17% và nhập khẩu đạt 455,01 tỷ USD, tăng 19,4% so với năm 2024. Đây là những con số cho thấy sức chống chịu đáng kinh ngạc của nền kinh tế Việt Nam trước những biến động toàn cầu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn là một bài toán lớn khi khối này chiếm tới 77,3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ngược lại, khu vực kinh tế trong nước ghi nhận sự sụt giảm 6,1% so với năm trước. Nhóm hàng công nghiệp chế biến dù chiếm tỷ trọng áp đảo gần 89% nhưng chủ yếu vẫn nằm ở phân khúc gia công, lắp ráp.

- Cán cân thương mại tiếp tục ghi nhận xuất siêu năm thứ 10 liên tiếp, từ năm 2016 đến 2025 góp phần tích cực cho cán cân thanh toán, giúp nâng cao dự trữ ngoại hối, ổn định tỷ giá và các chỉ số kinh tế vĩ mô khác của nền kinh tế. Đáng chú ý, từ một nước nhập siêu, Việt Nam đã duy trì trạng thái xuất siêu liên tục suốt 10 năm, kể từ năm 2016. Riêng giai đoạn 2021 - 2025, xuất siêu quanh mức 20 tỷ USD mỗi năm, cao nhất là năm 2023 đạt 28 tỷ USD và năm 2025, cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu 20,03 tỷ USD, trong đó, khu vực FDI xuất siêu 49,46 tỷ USD; khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 29,43 tỷ USD. Cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu phản ánh khả năng chống chịu đáng kể của nền kinh tế trước các cú sốc toàn cầu và sức mạnh của nền kinh tế mở, Mỹ áp dụng thuế quan đối ứng. 

- Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tiếp tục cải thiện theo chiều hướng tích cực. Song song với quy mô, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu cũng mở rộng đáng kể. Số mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD tăng từ 31 hồi năm 2020 lên 36 vào năm 2025, trong đó có 8 mặt hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD. Điều này phản ánh năng lực sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam ngày càng đa dạng, không còn phụ thuộc vào một vài nhóm hàng truyền thống. Cơ cấu xuất khẩu giai đoạn 2021-2025 cũng theo hướng giảm hàm lượng xuất khẩu thô, tăng xuất khẩu sản phẩm chế biến, sản phẩm công nghiệp, tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Năn 2025, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực, đặc biệt là điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may, da giày và đồ gỗ. Bên cạnh đó, xuất khẩu nông, lâm thủy sản nổi lên như một điểm sáng quan trọng. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, tăng 19,82%, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,28 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm trước. 

- Năng lực sản xuất và xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước ngày càng được cải thiện. Cụ thể, giai đoạn 2021 - 2025, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước cao hơn so với khu vực FDI.

Hoạt động hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Việt Nam đã cơ bản tận dụng, khai thác có hiệu quả các cam kết mở cửa thị trường từ các FTA. Tuy nhiên, thực tế chỉ có khoảng 30% doanh nghiệp Việt Nam khai thác hiệu quả các ưu đãi này. Phần lớn doanh nghiệp vẫn lúng túng trước các rào cản kỹ thuật khắt khe, quy định về quy tắc xuất xứ hoặc chưa đủ năng lực để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh từ những thị trường cao cấp như EU hay Hoa Kỳ.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây