ThS. Hoàng Thị Vân Anh

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

Tóm tắt: Chiến lược phát triển thị trường gạo đến năm 2030 được phê duyệt tại Quyết định số 583/QĐ-TTg ngày 26/5/2023 đã định hướng chuyển dịch từ xuất khẩu khối lượng lớn sang nâng cao giá trị, giảm dần khối lượng xuất khẩu với trọng tâm là phát triển đa dạng thị trường, xây dựng thương hiệu mạnh và nâng cao tính bền vững. Thời gian qua, Chính phủ, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành đã có nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo, góp phần tạo chuyển biến tích cực về chất lượng, thương hiệu và giá trị xuất khẩu. Gạo Việt Nam không chỉ duy trì sản lượng, giữ vững các thị trường truyền thống mà từng bước khẳng định vị thế ở những phân khúc cao cấp, từng bước thâm nhập các thị trường có yêu cầu khắt khe như Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, xuất khẩu gạo vẫn đối mặt với nhiều thách thức như biến động địa chính trị làm tăng chi phí, cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan, các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe, phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống cũng làm gia tăng rủi ro khi chính sách nhập khẩu thay đổi… cần tiếp tục có các giải pháp thiết thực, hiệu quả khắc phục những điểm nghẽn trong xuất khẩu và mở rộng thị trường nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã đề ra trong Chiến lược tới năm 2030.

Từ khóa: chiến lược, gạo, phát triển thị trường, thương hiệu gạo, xuất khẩu gạo.

1. Khái quát về tình hình thực hiện Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo

1.1.  Kết quả đạt được giai đoạn 2023-2025

Thứ nhất, về chỉ tiêu khối lượng và kim ngạch xuất khẩu gạo. Theo mục tiêu Chiến lược, trong giai đoạn đến năm 2030, giảm khối lượng gạo xuất khẩu xuống còn khoảng 4 triệu tấn với kim ngạch tương đương khoảng 2,62 tỷ USD, giảm khối lượng nên nhịp độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân giai đoạn 2023-2025 giảm 2,4% và giai đoạn 2026-2030 giảm khoảng 3,6%.

Trong thực tế thực hiện, lượng gạo xuất khẩu hàng năm trong giai đoạn 2023-2025 đạt khoảng 7-9 triệu tấn, tức là cao hơn tới hơn 3-5 triệu tấn/ năm so với mục tiêu đề ra. Về kim ngạch, trong thực tế thực hiện, trị giá xuất khẩu gạo đạt khoảng 3,5-5,7 tỷ USD cao hơn nhiều so với mục tiêu đề ra, tuy nhiên, trong chỉ tiêu này, việc tăng trị giá xuất khẩu gạo là chưa ổn1) định và phụ thuộc vào sự biến động của tình hình giá cả, thị trường gạo thế giới.

Thứ hai, thị trường xuất khẩu gạo được đa dạng hóa, phát triển thị trường mới, chuyển dịch cơ cấu thị trường xuất khẩu gạo đã đạt được những kết quả tích cực, đặc biệt đã thâm nhập, cải thiện thị phần và tăng được lượng xuất khẩu sang các thị trường cao cấp như Mỹ, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Anh…

Thứ ba, chủng loại gạo xuất khẩu ngày càng đa dạng, phong phú, chuyển dịch cơ cấu mặt hàng xuất khẩu gạo Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tỷ trọng gạo phẩm cấp cao, giá trị cao, gạo thơm, gạo đặc sản… ngày càng tăng trong khi tỷ trọng gạo chất lượng, phẩm cấp trung bình và thấp có xu hướng ngày càng giảm.

Thứ tư, đã thành công trong việc xây dựng và quảng bá một số thương hiệu gạo Việt Nam được thị trường nhập khẩu đón nhận, trong đó phải kể tới 9 chủng loại gạo thơm đã được thị trường EU và Vương quốc Anh cho phép nhập khẩu theo EVFTA và UKVFTA là Jasmine 85; ST 5; ST 20; Nàng Hoa 9; VĐ 20; RVT; OM 4900; OM 5451; Tài nguyên Chợ Đào.

Thứ năm, những kết quả tích cực trong thực hiện Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo thời gian qua là do nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan, bên cạnh những thuận lợi và cơ hội từ điều kiện tự nhiên và tăng nhu cầu của thị trường quốc tế, thì những nỗ lực chủ quan của Nhà nước và doanh nghiệp gạo phải kể tới (i) Việt Nam đang nỗ lực thay thế dần các loại gạo phẩm cấp, chất lượng thấp và trung bình sang trồng các giống lúa có chất lượng phẩm cấp cao để xuất khẩu sang các thị trường cao cấp, đòi hỏi cao như Mỹ, EU, Hàn Quốc; (ii) tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo được triển khai mạnh mẽ đã làm thay đổi quy trình canh tác lúa theo hướng nâng cao chất lượng thay vì tăng sản lượng;  (iii) tăng cường hội nhập quốc tế, ký kết, tham gia nhiều hiệp định thương mại với nhiều quốc gia mang tầm chiến lược như Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình  Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA); Hiệp định Ðối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP); Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (UKVFTA) đã tạo điều kiện cho gạo Việt Nam bứt phá…

Thông tin chi tiết bài viết tại đây